Low Carbon School Network 6

โครงการโรงเรียนใหญ่ รอยเท้าเล็ก ปีที่ 6

(Low Carbon School Network Phase VI)

โครงการ “โรงเรียนใหญ่ รอยเท้าเล็ก” (Low carbon School network) เป็นโครงการความร่วมมือระหว่าง มูลนิธิสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน (ประเทศไทย) และองค์กรภาคีภาคเอกชน เพื่อสร้างเสริมความรู้ความเข้าใจในด้านการใช้ทรัพยากร อันจะนำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันของนักเรียนที่ร่วมโครงการให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เพื่อเป็นการลดรอยเท้าเชิงนิเวศ (Ecological Footprint) และการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพในสถานศึกษา โดยใช้กระบวนการและวัตถุประสงค์ของสิ่งแวดล้อมศึกษา เป็นกลยุทธ์หลักในการดำเนินกิจกรรม เพื่อนำไปสู่ผลสัมฤทธิ์ในการลดรอยเท้าคาร์บอน และนำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเชิงบวกต่อการขับเคลื่อนสู่สังคมคาร์บอนต่ำภายในสถานศึกษา ซึ่งผลการประเมินการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมของนักเรียนในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา นักเรียนในกลุ่มเป้าหมาย มีพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมดีขึ้น

 

ข้อมูลโครงการ

โครงการโรงเรียนใหญ่ รอยเท้าเล็ก เป็นโครงการที่มุ่งหวังถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันของนักเรียนที่ร่วมโครงการให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เป็นการลดรอยเท้าเชิงนิเวศ (Ecological Footprint) ที่แต่ละคนได้กระทำต่อสิ่งแวดล้อม โดยโครงการนี้มุ่งหวังถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเชิงบุคคลที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เป็นกิจกรรมที่สามารถเริ่มต้นได้ด้วยตนเอง กระทำได้ทันที และปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรม เพื่อลดผลกระทบต่างๆ ด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นกับโลก ทั้งนี้ การเริ่มต้นในระดับบุคคล ขยายผลไปสู่ห้องเรียน และต่อยอดไปถึงระดับชั้น จะสามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ขยายใหญ่ขึ้น เป็นระดับโรงเรียน ชุมชน และระดับประเทศในที่สุด

อย่างไรก็ตามในการสร้างองค์ความรู้ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในโครงการ มีพื้นฐานการดำเนินการจากการเรียนรู้แบบลักษณะการทำโครงการ (Project Based Learning) มุ่งหวังให้นักเรียนเป้าหมายได้มีโอกาสในการสำรวจ ค้นหา และวิเคราะห์ปัญหาถึงผลต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมของมนุษย์จนทำให้เกิดภาวะโลกร้อน โดยให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการพิจารณาทางเลือกในสิ่งที่ตนเองสามารถช่วยกันหรือปฏิบัติได้จริง จนนำไปสู่ขั้นตอนการลงมือปฏิบัติและนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงจริง เพื่อให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม

 

ผลการดำเนินการในระยะที่ผ่านมา

จากผลการดำเนินงานโครงการในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ปรากฏผลสัมฤทธิ์ ของโครงการฯ ดังนี้

(1) เชิงปริมาณ มีโรงเรียนเข้าร่วมโครงการทั้งสิ้น 57 โรงเรียน ในพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ ปทุมธานี เชียงใหม่ และนครราชสีมา

(2) เชิงคุณภาพ นักเรียนแกนนำที่ได้รับการปลูกฝังจิตสำนึกที่ดีต่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เป็นแกนนำดำเนินกิจกรรมในโรงเรียนของตนผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย และนักเรียนในเครือข่ายกว่า 20 % มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง

 

มีอะไรใหม่ ในโครงการระยะปัจจุบัน

โครงการในปีที่ 6 จะเป็นการขยายเนื้อหาโครงการทั้งแนวกว้างและแนวลึก โดยแนวกว้าง มีจุดมุงหมายในการสร้างเครือข่ายคาร์บอนต่ำไปสู่ชุมชนโดยอาศัยโรงเรียนแกนนำเป็นหน่วยขับเคลื่อนในการลดใช้พลังงานร่วมกับชุมชน รวมถึงการตั้งเป้าหมายระยะยาวให้เกิดความร่วมมือไปจนถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ส่วนแนวลึกจะเพิ่มความเข้มข้นของเนื้อหากิจกรรม เพื่อให้สามารถวัดผลได้อย่างเป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น

ความคิดรวบยอดของหลักสูตรในโครงการ โรงเรียนใหญ่ รอยเท้าเล็ก ปีที่ 6 จะยังคงใช้กระบวนการและวัตถุประสงค์ของสิ่งแวดล้อมศึกษา เป็นกลยุทธ์หลักในการดำเนินกิจกรรมเช่นเดิม โดยเริ่มต้นตั้งแต่กระบวนการสร้างความตระหนัก (Awareness) การให้ความรู้ (Knowledge) เพื่อการปรับเปลี่ยนทัศนคติ (Attitude) นักเรียนเป้าหมายจะได้รับการพัฒนาทักษะ (Skill) นำไปสู่การมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (Participation) เพื่อนำไปสู่ผลสัมฤทธิ์ในการลดรอยเท้าคาร์บอนในที่สุด

 

หลักการและเหตุผล

จากปัญหาการเปลี่ยนแปลงของสภาวะอากาศโลกในปัจจุบัน ซึ่งส่งผลให้เกิดผลกระทบหลายประการ ทั้งในด้านภัยธรรมชาติ เศรษฐกิจ หรือแม้แต่ปัญหาสิ่งแวดล้อม เช่น สิ่งมีชีวิตบางจำพวกต้องสูญเสียถิ่นที่อยู่ หรืออุณหภูมิที่เหมาะสม จึงทำให้หลายองค์กรทั่วโลก หันมาสร้างจิตสำนึกให้กับประชาชนพลเมืองในพื้นที่นั้นๆ ให้ประชาชนพลเมืองในพื้นที่ได้มีการตระหนักรู้ และสร้างเสริมจิตสำนึกในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ซึ่ง โครงการโรงเรียนใหญ่รอยเท้าเล็ก ก็เป็นอีกหนึ่งโครงการ ที่ได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องแล้ว 5 ปีเช่นกัน

จากผลสัมฤทธิ์ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา โครงการฯ ได้สร้างแกนนำนักเรียนอย่างน้อย 250 คนให้มีจิตสำนึกที่ดีต่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านการใช้พลังงานอย่างยั่งยืน และเป็นแกนนำดำเนินกิจกรรมในโรงเรียนของตนผ่านกิจกรรม ที่หลากหลายกว่า 57 โครงการ รวมถึงกิจกรรมย่อยที่ดำเนินการในโรงเรียนเครือข่ายอีกกว่า 100 กิจกรรม นักเรียนในเครือข่ายกว่า 20 % มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง

ก้าวถัดไปต่อจากนี้ จะเป็นการขยายโครงการออกในทางกว้าง โดยสร้างการรับรู้ไปยังชุมชนใกล้เคียงสถานศึกษา และมีจุดมุ่งหมายให้ขยายไปสู่ระดับครัวเรือนในที่สุด

 

พันธกิจ

โครงการโรงเรียนใหญ่ รอยเท้าเล็ก ในปีที่ 6 – 10 มีพันธกิจที่มุ่งหวัง คือ

“สร้างสังคมคาร์บอนต่ำ เพื่อส่งต่อโลกที่สมบูรณ์ที่สุด ให้กับคนรุ่นต่อไป”

 

วัตถุประสงค์

  • เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภาวะโลกร้อน
  • เพื่อเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจ เพิ่มพูนทักษะ และพัฒนาศักยภาพนักเรียนในโครงการ เพื่อให้เกิดความตระหนักรู้และร่วมมีส่วนร่วมในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
  • เพื่อให้โรงเรียนและชุมชนมีความร่วมมือกันในการรักษาสภาพแวดล้อม และขยายเครือข่ายความร่วมมือไปยังชุมชนหรือโรงเรียนข้างเคียง ให้เกิดจิตสำนึกในการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า

กลุ่มเป้าหมาย

  • ตัวแทนโรงเรียน ประกอบด้วย นักเรียน 4 คน ครู 1 คน เพื่อเข้าร่วมกิจกรรมค่ายเยาวชน
  • โรงเรียนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ประกอบด้วยโรงเรียนในสังกัด สพฐ. 5 โรง สังกัด กทม. 5 โรง
  • โรงเรียนในพื้นที่อำเภอเมืองนครนายก 2-3 โรง
  • ครอบครัวของนักเรียน และชุมชนบริเวณโรงเรียน

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

  • นักเรียนและชุมชน ในพื้นที่เป้าหมายมีความรู้ ความเข้าใจปัญหาภาวะโลกร้อน เพิ่มขึ้นอีกไม่น้อยกว่า 3,000 คน และโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้น 10-15 โรงเรียนในพื้นที่เป้าหมาย
  • นักเรียนและชุมชน เป้าหมายมีพฤติกรรมเชิงบวกในการใช้พลังงานอย่างสร้างสรรค์ พอเพียง (Smart Energy) จนนำไปสู่สังคมคาร์บอนต่ำในโรงเรียน
  • เครือข่ายโรงเรียนคาร์บอนต่ำเตรียมพร้อมเข้าสู่การเรียนรู้ตามสาระการเรียนรู้ท้องถิ่นเกี่ยวกับโลกร้อนและพลังงานในโรงเรียนต่อไป
  • หน่วยงานของรัฐและรัฐวิสาหกิจ ที่ดูแลเรื่องโลกร้อนและการพลังงาน เข้ามามีส่วนร่วมและร่วมขับเคลื่อนเครือข่ายคาร์บอนต่ำที่มีอยู่แล้วให้มีการต่อยอดเพิ่มขึ้นและขยายวงกว้างออกไป
  • กระทรวงศึกษาธิการได้เข้ามามีส่วนร่วมและมีบทบาทในการดำเนินโครงการมากขึ้น รวมถึงการขับเคลื่อนกิจกรรมและเครือข่าย ซึ่งอาจก่อให้เกิดแนวคิดในการต่อยอดให้เครือข่ายขยายขอบเขตกว้างออกไปสู่ หน่วยงานราชการและชุมชน
  • องค์การบริหารส่วนท้องถิ่นได้เข้ามามีส่วนร่วมและสนับสนุนกิจกรรมในโครงการมากขึ้น ซึ่งอาจจะเป็นแกนนำต่อไปในการดำเนินการลดคาร์บอนในท้องถิ่น ซึ่งจะมีผลทั้งในระดับนโยบายและการลงมือปฏิบัติในพื้นที่

 

ประเด็นยุทธศาสตร์

ยุทธศาสตร์ที่ 1:
สร้างความรู้ความเข้าใจ ในภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศโลก

สาธารณชนและสังคม ได้รับรู้และเข้าใจ ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศโลก และตระหนักถึงการบริโภคทรัพยากรเกินปริมาณ

ยุทธศาสตร์ที่ 2:
ผลักดันให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ

ครู และนักเรียนแกนนำของโรงเรียน และสมาชิกชุมชนใกล้เคียง มีพัฒนาการในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ โดยวัดผลจากค่าการใช้ทรัพยากรโลกเฉลี่ยต่อหัว (Global Hectares per capita) ที่ลดลง

ยุทธศาสตร์ที่ 3:
พัฒนาเครือข่ายและประชาสัมพันธ์แนวคิดโครงการให้เป็นที่รู้จัก

องค์กรภาคี มีส่วนร่วมในการดำเนินโครงการ และ/หรือ ช่วยเหลือ ส่งเสริม ผลักดัน และประชาสัมพันธ์แนวคิดโครงการออกไปให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง และกระชับความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรเครือข่ายให้มีการทำงานร่วมกัน

 

คณะกรรมการที่ปรึกษาโครงการ

เพื่อให้โครงการเดินไปอย่างมีระเบียบแบบแผน และมีการบูรณาการจากหลายหน่วยงาน จึงเห็นควรให้มีคณะกรรมการที่ปรึกษาโครงการ (Project Consultant Committee) จากองค์กรต่างๆ เพื่อให้คณะทำงานได้รับทราบมุมมองและความเห็นที่หลากหลาย อันนำไปสู่ผลสัมฤทธิ์ของโครงการ โดยสมาชิกในคณะกรรมการที่ปรึกษาประกอบด้วย

  • ผู้แทนกรุงเทพมหานคร
  • ผู้แทนสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
  • ผู้แทนองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจกฯ
  • ผู้แทนกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม
  • ผู้แทนจาก บจก. พานาโซนิค (ประเทศไทย)
  • ผู้อำนวยการมูลนิธิสิ่งแวดล้อมศึกษาฯ